Asbest: wat het koninklijk besluit van 19 december 2025 verandert voor alle ondernemingen, niet alleen voor asbestverwijderaars

België heeft de Europese richtlijn 2023/2668 eind december 2025 omgezet. De grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling is door tien gedeeld, de meettechniek verandert, en een tweede verlaging staat al gepland voor 2029. De verplichtingen die daaruit voortvloeien gelden niet alleen voor asbestverwijderingsbedrijven.

Wat de tekst wijzigt

Het koninklijk besluit van 19 december 2025 tot wijziging van de codex over het welzijn op het werk wat asbest betreft, werd op 30 december 2025 in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd, met uitwerking op 22 december 2025. Het zet richtlijn (EU) 2023/2668 van 22 november 2023 om, die richtlijn 2009/148/EG wijzigt betreffende de bescherming van werknemers tegen de risico's van blootstelling aan asbest op het werk. De Europese omzettingsdatum was vastgelegd op 21 december 2025.

De wijzigingen betreffen titel 3 van boek VI van de codex over het welzijn op het werk. Zij hebben betrekking op vier onderdelen: de grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling, de meettechniek, de opleidingsvereisten en de voorschriften voor verwijderingswerken. De Europese Commissie heeft begeleidende richtsnoeren gepubliceerd voor het beheer van asbestrisico's op het werk.

De grenswaarde in drie stappen

Dit is de wijziging met de zwaarste gevolgen. De grenswaarde voor beroepsmatige blootstelling volgt voortaan een tijdpad in drie fasen:

• Vóór 20 december 2025: 0,1 vezel per cm³ lucht, als tijdgewogen gemiddelde over acht uur.
• Sinds 22 december 2025: 0,01 vezel per cm³, een verlaging met een factor tien.
• Vanaf 21 december 2029: 0,002 vezel per cm³.

Een verlaging van de grenswaarde met een factor tien is geen kwestie van een schuifregelaar verzetten. Zij wijzigt het ontwerp van de werkzones, de dimensionering van de inperkingsinstallaties, de keuze van de ademhalingsbescherming en de controlemodaliteiten. Een werforganisatie die aan de vorige drempel voldeed, voldoet niet automatisch aan de nieuwe.

De overgang naar elektronenmicroscopie

Tot nu toe gebeurden de asbestmetingen in België met optische microscopie. Vanaf 21 december 2027 mogen de metingen uitsluitend nog met rasterelektronenmicroscopie worden uitgevoerd. Die techniek detecteert de fijne vezels die optische microscopie niet onderscheidt, wat onmisbaar is om de naleving van een tien keer lagere drempel te controleren.

Twee praktische gevolgen voor de opdrachtgevende ondernemingen. Het eerste is budgettair: de eenheidskost van een meting stijgt. Het tweede is contractueel: de bestekken en raamcontracten met laboratoria en asbestverwijderingsbedrijven moeten worden herzien om de vanaf eind 2027 vereiste meettechniek op te nemen, op straffe van niet-conforme resultaten.

De asbestinventaris, een permanente verplichting die vaak als archiefstuk wordt behandeld

Artikel VI.3-4 van de codex verplicht elke werkgever een inventaris op te stellen van alle asbest en asbesthoudende materialen in alle delen van de gebouwen, met inbegrip van de eventuele gemeenschappelijke delen, evenals in de arbeidsmiddelen en de beschermingsmiddelen. Die inventaris is niet voorbehouden aan eigenaars van oudere industriegebouwen. Hij geldt voor elke werkgever, in de drie gewesten van het land.

Drie punten worden op het terrein regelmatig verkeerd toegepast:

• De inventaris moet de arbeidsmiddelen dekken, en niet alleen het gebouw. Flenspakkingen, leidingisolatie, remvoeringen, thermische beschermingsplaten in elektrische kasten: die elementen ontbreken vaak in de inventarissen.
• De preventieadviseur arbeidsveiligheid en de preventieadviseur arbeidsarts geven elk een schriftelijk advies over de inventaris, over de actualisering en over de uitbreiding ervan. Het ontbreken van die schriftelijke adviezen is een tekortkoming die bij een controle vastgesteld kan worden.
• De inventaris wordt ter beschikking gehouden van de met het toezicht belaste ambtenaren. Een inventaris die ter plaatse niet toegankelijk is, staat in de praktijk gelijk aan geen inventaris.

Wanneer de inventaris de aanwezigheid van asbest of asbesthoudende materialen aantoont, moet een beheersprogramma worden opgesteld. Dat programma moet duidelijk aangeven wat er met de materialen zal gebeuren en hoe de blootstelling van de werknemers zo laag mogelijk zal worden gehouden.

Eén punt verdient vermelding omdat het vaak terugkomt in de contacten met dienstverleners. De afgifte van private certificaten die een gebouw als asbestvrij of asbestveilig bestempelen, heeft geen enkele reglementaire grondslag in het kader van het welzijn op het werk. Die documenten vervangen de wettelijke inventaris uit titel 3 van boek VI niet.

Het breekpunt: onderhoud en onderaanneming

De reglementering bepaalt dat de werkgever, voorafgaand aan werken aan installaties, machines of ketels, onderzoekt of asbest of asbesthoudende materialen eerst behandeld moeten worden, waarbij voorrang wordt gegeven aan verwijdering boven andere vormen van behandeling zoals herstelling of inkapseling. De werken mogen niet starten zonder inventaris.

Daar breekt de ketting het vaakst. Een niet-geplande onderhoudsinterventie, toevertrouwd aan een onderaannemer die de inventaris niet heeft gekregen, aan een uitrusting waarvan niemand weet dat ze een asbesthoudende pakking bevat. De opeenvolging is banaal, ze is gedocumenteerd, en ze levert een niet-gemeten blootstelling op die in geen enkele indicator zal verschijnen.

Drie mechanismen beperken dat risico op controleerbare wijze: de systematische overdracht van het relevante uittreksel van de inventaris in het consultatiedossier van elke externe onderneming, de opname van een asbestcontrolepunt in de werkvergunningsprocedure, en de bijwerking van de inventaris bij elke toevallige vondst in plaats van één keer per jaar.

Wat u nu moet nakijken

• Datum van de laatste actualisering van de asbestinventaris, en effectieve dekking van de arbeidsmiddelen en niet alleen van de gebouwen.
• Aanwezigheid van de schriftelijke adviezen van beide preventieadviseurs over de inventaris en over de laatste actualisering ervan.
• Bestaan van een actueel beheersprogramma indien de inventaris positief is.
• Herziening van de contracten en bestekken met de laboratoria en de verwijderingsbedrijven, voor de meettechniek die vanaf 21 december 2027 van toepassing is.
• Opname van een asbestcontrolepunt in de werkvergunningsprocedure en in het dossier dat aan externe ondernemingen wordt overhandigd.
• Nazicht van de opleidingsattesten van de werknemers die op of in de nabijheid van asbesthoudende materialen kunnen werken.

Bronnen

• Koninklijk besluit van 19 december 2025 tot wijziging van de codex over het welzijn op het werk wat asbest betreft, Belgisch Staatsblad van 30 december 2025
• Richtlijn (EU) 2023/2668 van 22 november 2023 tot wijziging van richtlijn 2009/148/EG
• Codex over het welzijn op het werk, boek VI, titel 3 · Asbest
• FOD Werkgelegenheid, Arbeid en Sociaal Overleg · rubriek Asbest en asbestverwijderaars
• Europese Commissie · richtsnoeren voor het beheer van asbestrisico's op het werk