De preventie van beroepsrisico’s beperkt zich niet tot regels en procedures. De veiligheidscultuur en de betrokkenheid van het management hebben een directe invloed op de manier waarop organisaties ongevallen, incidenten en blootstelling aan risico’s anticiperen, beheren en terugdringen. In een context waarin de transformatie van werkvormen en psychosociale uitdagingen centraal komen te staan, is de menselijke dimensie van preventie strategisch geworden.
Wat is veiligheidscultuur en waarom is ze belangrijk?
De veiligheidscultuur omvat het geheel van gedeelde waarden, attitudes en gedragingen van de leden van een organisatie met betrekking tot het beheersen van werkgerelateerde risico’s. Ze kan niet worden opgelegd; ze wordt opgebouwd via interacties, beslissingen en dagelijkse praktijken.
Een sterke veiligheidscultuur bevordert onder meer:
- blijvende aandacht voor preventie bij besluitvorming,
- open communicatie over risico’s,
- collectieve verantwoordelijkheid voor veilig gedrag.
Volgens een recente studie waarin meer dan 7.000 wetenschappelijke publicaties over veiligheidscultuur werden geanalyseerd, is veiligheidscultuur een sleutelelement voor het creëren van veiligere en effectievere werkomgevingen.
Onderzoek toont aan dat veiligheidscultuur een directe invloed heeft op veiligheidsprestaties:
- omgevingen die veiligheid expliciet waarderen kennen lagere ongevalspercentages,
- de risicoperceptie en de motivatie om goede praktijken te volgen worden versterkt.
Een studie gepubliceerd in PMC Public Health toont aan dat omgevingen met een hogere veiligheidscultuur de psychosociale risico’s verminderen, wat de globale veiligheidsprestaties van werknemers verbetert.
De rol van het management
Het management speelt een essentiële rol bij het opbouwen en bestendigen van een veiligheidscultuur. Wanneer een organisatie preventie waardeert, vertaalt zich dat in:
- voorbeeldgedrag van leidinggevenden op het vlak van veilig handelen,
- het meenemen van feedback van de werkvloer,
- investeringen in opleiding en bewustmaking.
Top-down en bottom-up communicatie is eveneens essentieel om gedrag te laten evolueren en de toe-eigening van veiligheidspraktijken te versterken.
Bedrijfscases en collectief lerenPreventie is niet louter een optelsom van individuele acties, maar een collectief leerproces. Performante organisaties gebruiken feedback uit de praktijk, ook na incidenten zonder letsel, om hun praktijken continu te verbeteren.
Volgens studies over preventiecultuur in kleine ondernemingen hangt de integratie van preventiepraktijken (risico-identificatie, opleiding, concrete acties) samen met een sterker gevoel van preventiecultuur bij leidinggevenden, zelfs wanneer aan de wettelijke verplichtingen al wordt voldaan.
Hedendaagse uitdagingen: psychologie, betrokkenheid en veiligheidPreventie beperkt zich niet langer tot fysieke veiligheid. Psychosociale uitdagingen — zoals werkdruk, stress of gebrek aan ondersteuning — hebben meetbare gevolgen voor gezondheid, motivatie en verzuim. Een recente barometer toont aan dat mentale aandoeningen inmiddels een belangrijke oorzaak van werkafwezigheid zijn, wat het belang van een holistische veiligheidsaanpak onderstreept.
Een duurzame preventiecultuur opbouwen Organisatorische maturiteitDe Bradley-curve, die bekend is in de analyse van veiligheidscultuur, illustreert hoe organisaties evolueren van een aanpak gericht op minimale compliance naar een cultuur waarin veiligheid een gedeeld en systematisch doel wordt.
Goede managementpraktijken
Om de preventiecultuur te versterken, kunnen ondernemingen steunen op:
- regelmatige audits van de reële praktijken,
- participatieve opleidingen,
- veiligheidsindicatoren die geïntegreerd zijn in de operationele aansturing.